—— رەئىس شى جىنپىڭنىڭ ئامېرىكىدا دۆلەت ئىشلىرى زىيارىتىدە بولغانلىقى توغرىسىدا خاتىرە
□ خەلق گېزىتى مۇخبىرلىرى دۇ شاڭزې، خۇ زېشى، شىنخۇا ئاگېنتلىقى مۇخبىرلىرى ياڭ يىجۈن، خاۋ ۋېيۋېي
2026 - يىلى كۈز پەسلىدىكى بۇ ئۈچ كۈندۈز، ئىككى كېچىنى كۆزىتىش، يەنە چوڭ دۆلەتلەرنىڭ ھەمتۈرتكە بولۇشى ئارقىلىق «يۈز يىلدىمۇ بولۇپ باقمىغان چوڭ ئۆزگىرىش ۋەزىيىتى»نى كۆزەتكەنلىكتۇر.
«تارىخ سەھىپىسىدىن ئورۇن ئالدى» «كىشىلەرنىڭ تەسەۋۋۇرىدىكى قول قايرىشىش بولماستىن، بەلكى قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش، كۈلۈمسىرەپ قايتا - قايتا قول ئېلىشىپ كۆرۈشۈش بولدى» «ئورتاق پايدا ئېلىش لوگىكىسى نۆل يىغىندىلىق كۈچ سىنىشىشنىڭ ئورنىنى ئالدى»... پۈتۈن دۇنيادىكى تاراتقۇلار ۋە ئاقىللار ئامبىرى چىڭ كۆز تىككەن بۇ كۈنلەردىكى تەسىراتلىرىنى بەس - بەستە ئىپادىلىدى.
ۋاشىنگتون كوچىلىرىدا، جۇڭگو بىلەن ئامېرىكا ئىككى دۆلەتنىڭ دۆلەت بايرىقى كۈز شامىلىدا لەپىلدەپ تۇراتتى. شۇ جاي ۋاقتى 9 - ئاينىڭ 23 - كۈنى سائەت 17دىن 40 مىنۇتلار ئۆتكەندە، رەئىس شى جىنپىڭ مەخسۇس ئايروپىلان بىلەن ئاندرېۋس ھاۋا ئارمىيە بازىسىغا يېتىپ باردى، 9 - ئاينىڭ 25 - كۈنى سائەت 13كىچە، مەخسۇس ئايروپىلان يەنە بۇ جايدىن بوشلۇققا كۆتۈرۈلدى. ئېنىق قىلىپ ئېيتقاندا، بۇ قېتىم جۇڭگونىڭ دۆلەت رەئىسىنىڭ ئارىدىن 11 يىل ئۆتۈپ ئامېرىكىدا يەنە بىر قېتىم دۆلەت ئىشلىرى زىيارىتىدە بولۇش ۋاقتى تەخمىنەن 43 سائەت داۋاملاشتى.
9 - ئاينىڭ 25 - كۈنى چۈشتىن بۇرۇن چاي ئىچكەچ سۆھبەتلەشكەندە، زۇڭتۇڭ تىرامپ كۆڭۈل بۆلگەن ھالدا رەئىس شى جىنپىڭنىڭ ۋەتەنگە قايتىش مۇساپىسىنى سورىدى.
چوڭ قۇرۇقلۇقتىن ھالقىپ، ئوكياندىن ئۆتىمىز، تۈمەن چاقىرىم يىراقلىقتا بولسىمۇ، بىراق ئەتىگەندە يولغا چىقىپ كەچتە يېتىپ بارغىلى بولىدۇ. رەئىس شى جىنپىڭ كۈلۈمسىرەپ تۇرۇپ جاۋابەن مۇنداق دېدى: «بۇ بىرقەدەر يېقىن ئاۋىياتسىيە لىنىيەسى.»
جۇڭگو بىلەن ئامېرىكا ئوتتۇرىسىدىكى ئالاقىنى تىنچ ئوكيان ھەرقانچە كەڭ، ھەرقانچە بىپايان بولسىمۇ توسۇپ قالالمايدۇ.
زۇڭتۇڭ تىرامپ بۇ قېتىمقى زىيارەتنىڭ ئورۇن بېكىتمىسىنى «دۆلەت ئىشلىرى زىيارىتى +» قىلىپ بېكىتتى. ھەربىر مەيدان پائالىيەتكە زۇڭتۇڭ ۋە رەپىقىسى ئاساسەن ئۆزى قاتناشتى ياكى ھەمراھ بولدى ھەم ئۆزى ئايرودۇرۇمغا بېرىپ رەئىس شى جىنپىڭ ۋە رەپىقىسىنى كۈتۈۋالدى، بۇ، ئىنتايىن ئاز ئۇچرايدۇ.
ئادەتتىن تاشقىرى يۇقىرى ئۆلچەمدىكى ھۆرمەت پەقەت چوڭ دۆلەت دىپلوماتىيەسىنىڭ بىر كۆزنىكى.
يەنە بىر نۇقتىدىن كۆزەتكەندە، ئىككى دۆلەت دۆلەت باشلىقلىرىنىڭ ھەمتۈرتكە بولۇش تەپسىلاتلىرى، سۆزلىرىدىكى ئىپادىلەش ئۇسۇللىرى، نەتىجە ئورتاق تونۇشى، ھەتتا ئەمەلىيلەشتۈرۈش ھەرىكىتى قاتارلىق نۇرغۇن نۇقتىدىن ئىككى دۆلەتنىڭ زادى «رەقىب ياكى ھەمراھ» ئىكەنلىكىنى چۈشىنىشكە بولىدۇ.
سەككىز تۈرلۈك نەتىجە ئورتاق تونۇشى ھاسىل قىلىندى، بۇنىڭ ئىچىدە ئەڭ يارقىن بىر تۈر شۇكى، بۇ يىل 5 - ئايدىكى بېيجىڭ ئۇچرىشىشى ئاساسىدا، ئىككى تەرەپ مۇناسىۋىتى ئورۇن بېكىتمىسىنىڭ ماھىيەتلىك مەزمۇنى يەنىمۇ بېيىتىلدى: «<ھۆرمەتلەش، ئادىل بولۇش، باراۋەر بولۇش ئاساسىدىكى جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ ئىجابىي ئىستراتېگىيەلىك مۇقىم مۇناسىۋىتى>نى بەرپا قىلىشقا قوشۇلدى».
بېسىپ ئۆتكەن بوران - چاپقۇنلۇق مۇساپىنى ئەسلەپ ئۆتسەك، يىللار كۆرۈنۈشىدىن ئۆزگىرىشلەرنى كۆرگىلى بولىدۇ، چىڭ تۇرۇشنىمۇ بىلگىلى بولىدۇ. جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ چىقىشىپ ئۆتۈش ئۇسۇلىدىكى ئۆزگىرىش جۇڭگودىن ئىبارەت شەرقتىكى بۇ چوڭ دۆلەتنىڭ ئۇلۇغ گۈللىنىشكە قەدەممۇقەدەم ئاتلىنىپ، دۇنياغا يېڭى كەيپىيات، يېڭى ئۆزگىرىش ئېلىپ كەلگەنلىكىنى نامايان قىلدى. ئۆزگەرمىگىنى، ئۇنىڭ چوڭ دۆلەت مەسئۇلىيىتىنى باتۇرلۇق بىلەن زىممىگە ئېلىشتىكى تارىخىي تەشەببۇسكارلىقى.
«مەن زۇڭتۇڭ تىرامپ بىلەن بىرلىكتە، تارىخقا مەسئۇل بولىدىغان جاسارەت ۋە مەسئۇلىيەتچانلىق بىلەن جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتىنىڭ تەرەققىيات تارىخىدا قېنىق، رەڭدار سەھىپىنى ئورتاق پۈتۈپ چىقىشنى خالايمەن.» رەئىس شى جىنپىڭ ئېگىزدە تۇرۇپ يىراققا نەزەر سېلىپ، چوڭ دۆلەتلەر چىقىشىپ ئۆتىدىغان توغرا يېڭى يولنى تېپىپ چىقىشنى ئۈمىد قىلدى.
يول ئايىغىمىز ئاستىدا. «ھۆرمەتلەش، ئادىل بولۇش، باراۋەر بولۇش ئاساسىدىكى جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ ئىجابىي ئىستراتېگىيەلىك مۇقىم مۇناسىۋىتى» مەسئۇلىيەتچانلىقنى سىنايدىغان، جاسارەتكە گۇۋاھ بولىدىغان يېڭى يول، شۇنداقلا «تۇسىدېد توزىقى»دىن ھالقىپ ئۆتكەن مەدەنىيلىك ئۈستىدە يېڭى ئىزدىنىش.
ئىككى مەيدان مۇراسىمدىكى ئىززەت - ھۆرمەت
ھۆرمەت تەپسىلاتلاردا ئىپادىلەندى
9 - ئاينىڭ 23 - كۈنى كەچقۇرۇندىن باشلاپ، ۋاقىت لىنىيەسىنى بويلاپ، ھەيۋەتلىك دىپلوماتىيە تارىخ سەھىپىسى ئېچىلدى.
ئاندرېۋس ھاۋا ئارمىيە بازىسى، شۇ كۈنى سائەت 17لەردە، زۇڭتۇڭ تىرامپ ۋە رەپىقىسى ئولتۇرغان تىك ئۇچار ئايروپىلان بۇ جايغا قوندى.
40 نەچچە مىنۇتتىن كېيىن، كۆپكۆك ئاسمان ئاستىدا، رەئىس شى جىنپىڭ ئولتۇرغان مەخسۇس ئايروپىلان كىشىلەرنىڭ نەزەر دائىرىسىگە كىردى.
ئايروپىلان سىيرىلىپ ماڭدى، ئايروپىلان شوتىسى ئورنىتىلدى، قىزىل پايانداز سېلىندى، ھۆرمەت قاراۋۇللىرى ئىككى تەرەپكە رەتلىك تىزىلدى.
زۇڭتۇڭ تىرامپ ۋە رەپىقىسى ئايروپىلان شوتىسى ئالدىغا كېلىپ، جىمجىت كۈتۈپ تۇردى.
سائەت 18لەردە، رەئىس شى جىنپىڭ ۋە رەپىقىسى ئايروپىلان بۆلمىسىدىن چىقتى، ئۇلار ئالدى بىلەن ئايروپىلان شوتىسى ئالدىدا تۇرغان زۇڭتۇڭ تىرامپ ۋە رەپىقىسىگە قول ئىشارىسى بىلەن ئېھتىرام بىلدۈردى.
ھەربىر كۆرۈنۈش يېڭى سەھىپە، ھەربىر سەھىپىنىڭ پۈتۈلۈشى يەنە تېخىمۇ ئۇزاق تارىخنى تۇتاشتۇرۇپ تۇرىدۇ.
بۇلتۇر 10 - ئايدىكى پۇسان ئۇچرىشىشى «قېلىن مۇز»نى يېرىپ تاشلاش دەپ چۈشەندۈرۈلدى، بۇ يىل 5 - ئايدىكى بېيجىڭ ئۇچرىشىشىدا جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتىنىڭ يېڭى ئورۇن بېكىتمىسى ئورتاق بېكىتىلدى. بۇ قېتىم، يېرىم يىل ئىچىدە جۇڭگو بىلەن ئامېرىكا دۆلەت باشلىقلىرىنىڭ ئۆزئارا دۆلەت ئىشلىرى زىيارىتىدە بولۇشى تارىختا مىسلى كۆرۈلمىگەن ھالدا ئىشقا ئاشۇرۇلدى. دۇنيا زىچ بولغان ئۇچرىشىش ۋە يۇقىرى ئۆلچەمدىكى ئىززەت - ھۆرمەتتىن تەھلىل قىلىشنى قانات يايدۇرۇپ، ئىختىيارسىز يېنىكلەپ قالدى.
ئايروپىلان شوتىسى ئالدىدا، ئىككى دۆلەت دۆلەت باشلىقلىرى ۋە رەپىقىلىرى قول ئېلىشىپ كۆرۈشتى، ئەھۋاللاشتى، كەيپىيات ئىللىقلىققا، خۇشاللىققا تولغانىدى.
تارىخنىڭ مەنزىرە چوڭقۇرلۇقى بىلەن دەۋرنىڭ قىياپىتى بۇ ئايروپىلان توختىتىش مەيدانىدا ئۆزئارا گىرەلەشتى.
ئاندرېۋس ھاۋا ئارمىيە بازىسى جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتى تارىخىدىكى بىر كوردىنات. 1972 - يىلى، زۇڭتۇڭ نىكسون دەل مۇشۇ جايدىن مەخسۇس ئايروپىلانغا ئولتۇرۇپ بېيجىڭغا بېرىپ، «دۇنيانى ئۆزگەرتىدىغان بىر ھەپتە»نى باشلىغانىدى. ھالبۇكى، يەتتە يىلدىن كېيىن، يولداش دېڭ شياۋپىڭنىڭ مەخسۇس ئايروپىلانىمۇ مۇشۇ جايغا قونۇپ، «قويۇنلۇق توققۇز كۈن» ئارقىلىق جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتى مۇساپىسىنى ئۆزگەرتتى.
شۇ پەيتتە ئايروپىلان شوتىسى ئالدىدا، ئامېرىكىلىق ئىككى بالا جۇڭگولۇق ئەزىز مېھمانلارغا گۈل تەقدىم قىلدى. ئىككى دۆلەتنىڭ دۆلەت باشلىقلىرى ۋە ئۇلارنىڭ رەپىقىلىرى قىزىل پاياندازنى بويلاپ يانمۇيان مېڭىپ، پات - پات سەمىمىي پاراڭلاشتى.
«بۇ بىر قېتىملىق پۈتۈن دۇنيا كۆز تىككەن زىيارەت.» زۇڭتۇڭ تىرامپ خۇشال ھالدا مۇنداق دېدى: «رەئىس شى جىنپىڭ ئۇلۇغ رەھبەر، بۇ بىر ئۇلۇغ پەيت.»
دۆلەت شېئىرلىرى ئورۇنلاندى، ھۆرمەت توپى ئېتىلدى. ئۇرۇش ئايروپىلانلىرى ئۇچۇپ ئۆتۈپ ھۆرمەت بىلدۈرۈپ، بۇلۇت - تۇمانلارنى يېرىپ ئۆتتى.
قارشى ئېلىش مۇراسىمى قىسقىغىنا ئون مىنۇت بولسىمۇ، بىراق دۇنيانى زىلزىلىگە سالدى.
دەرۋەقە، ئامېرىكا زۇڭتۇڭى ئۆزى ئايرودۇرۇمغا بېرىپ كۈتۈۋالدى، بۇ ھۆرمەت ئىنتايىن ئالاھىدە. خەلقئارا تاراتقۇلار بەس - بەستە چۈشەندۈرۈپ، «بۇ، ئامېرىكىنىڭ دۇنيانىڭ ھەقىقىي كۈچ ئەندىزىسىگە بولغان قارىشىنى ئىپادىلەپ بەردى» دەپ قارىدى.
زۇڭتۇڭ تىرامپنىڭ رەپىقىسى مېلانىيا سەل بۇرۇنلا بۇنىڭ ئارقىسىدىكى سەۋەبنى بايان قىلىپ مۇنداق دېدى: «ئىككى دۆلەتنىڭ دۆلەت باشلىقلىرىنىڭ مۇناسىۋىتى ياخشى. رەئىس شى جىنپىڭ بىزنىڭ تۇپرىقىمىزغا قەدەم باسماقچى، بىز جەزمەن ئەڭ زور ھۆرمەت بىلەن ئۇنى قارشى ئېلىشىمىز كېرەك.»
رەئىس شى جىنپىڭ ئايرودۇرۇمدا قىلغان يازما سۆزىدە چوڭقۇر قىلىپ مۇنداق كۆرسەتتى:
«ئىككى دۆلەت رەقىبلەردىن ئەمەس، بەلكى ھەمراھلاردىن بولۇشى كېرەك، جۇڭخۇا مىللىتىنىڭ ئۇلۇغ گۈللىنىشىنى ئىشقا ئاشۇرۇش بىلەن ئامېرىكىنى قايتا ئۇلۇغۋارلىققا ئىگە قىلىش تامامەن بىر - بىرىگە دەخلى قىلمايدۇ، بىر - بىرىنى ئۇتۇق قازاندۇرىدۇ، دۇنياغا بەخت يارىتىدۇ.»
قىزىل پاياندازنىڭ ئۇ تەرىپىدە، زۇڭتۇڭ تىرامپ رەئىس شى جىنپىڭنى ئاپتوموبىلغا چىققۇچە ئۇزىتىپ بېرىپ، كۈلۈمسىرەپ تۇرۇپ قول ئىشارىسى بىلەن خوشلاشتى.
ئەتىسى سەھەردە، زۇڭتۇڭ تىرامپ ئىجتىمائىي ئالاقە تاراتقۇلىرىدا: «بۈگۈن جۇڭگونىڭ رەئىسى شى جىنپىڭ بىلەن ئىنتايىن مۇھىم بىر كۈننى ئۆتكۈزىمىز» دەپ بالدۇرلا ئالدىن خەۋەر بەردى.
كۈز كۈنلىرى ھاۋا ئوچۇق ئىدى، ئاقساراينىڭ جەنۇبىي كارىدورىدىكى ئاق رەڭلىك دەرۋازا جۇڭگولۇق ئەزىز مېھماننى كۈتۈۋېلىش ئۈچۈن ئېچىلغانىدى. دۆلەت ئىشلىرى زىيارىتىنىڭ بۇ قارشى ئېلىش مۇراسىمىنىڭ ۋاقتى بىر يېرىم سائەتكە يېقىنلاشتى. ئالدىنقى مەزگىلدە، چەت ئەل تاراتقۇلىرى ئاقساراينىڭ سىرتقى تېمىنى قانداق كۆڭۈل قويۇپ رېمونت قىلغانلىقى، مۇراسىم ئەسكەرلىرىنى يۇقىرى سىجىللىقتا قانداق مەشىق قىلدۇرغانلىقى قاتارلىق نۇرغۇن ئىنچىكە ھالقىلارنى بەس - بەستە خەۋەر قىلدى.
ھەربىر كۆڭۈل قويۇپ ئورۇنلاشتۇرۇشنىڭ ھەممىسى بىر - بىرى بىلەن بولغان ئارىلىققا قايتىدىن ئېنىقلىما بەردى:
جەنۇبىي ئاپتوموبىل يولىنىڭ ئىككى تەرىپىدە، ئامېرىكا قوراللىق قىسمىنىڭ ئەڭ ئالىي ھۆرمەت قاراۋۇللىرى سەپ تۈزۈپ كۈتۈۋالدى، جەنۇبىي كارىدورغا تىزىلغان ئىككى دۆلەتنىڭ دۆلەت بايرىقى كۆرگەزمە رايونىغىچە ئىزچىل سوزۇلدى؛
ئاقساراينىڭ دۆلەت ئىشلىرى قەۋىتىدە، ئىككى دۆلەتنىڭ دۆلەت شېئىرلىرىنى ئورۇنلىغىنى «زۇڭتۇڭغا خاس» دېگەن گۈزەل نامى بار دېڭىز ئارمىيەسىنىڭ قۇرۇقلۇقتا جەڭ قىلغۇچى قىسمى مۇزىكا ئەترىتى − 1798 - يىلى قۇرۇلغان بۇ مۇزىكا ئەترىتى ئامېرىكىدىكى ئەڭ قەدىمىي كەسپىي مۇزىكا ئۆمىكى ئىدى؛
جەنۇبىي چىملىقتا، دېڭىز ئارمىيەسىنىڭ قۇرۇقلۇقتا جەڭ قىلغۇچى قىسمى ئۈن - تىنسىز قورال ماھارىتى پەيى قورال ماھارىتى كۆرسەتتى، پۈتۈن جەرياندا بىر ئېغىزمۇ بۇيرۇق بېرىلمىگەن بولسىمۇ، لېكىن قورال ماھارىتى رەتلىك، بىردەك بولدى، رەئىس شى جىنپىڭ باش بارمىقىنى چىقىرىپ ماختىدى، زۇڭتۇڭ تىرامپ بۇنىڭغا جاۋابەن كۈلۈمسىرىدى؛
ئەتىرگۈل باغچىسىدا، مۇستەقىللىق ئۇرۇشى يىللىرىنىڭ ھەربىي فورمىسىنى كىيگەن قۇرۇقلۇق ئارمىيە سابىق جىنۋېيجۈن قىسمىنىڭ نەي - دۇمباق ئەترىتى ۋە «قوماندانغا خاس» دەپ نامى بار دېڭىز ئارمىيەسىنىڭ قۇرۇقلۇقتا جەڭ قىلغۇچى قىسمى دۇمباق ئەترىتى قالتىس نومۇر ئورۇنلىدى؛
ئاقساراي ھاۋا بوشلۇقىدا، ھەربىي ئايروپىلانلار سەپ تۈزۈپ ئۇچۇش ماھارىتى كۆرسىتىپ، جۇڭگو بىلەن ئامېرىكا ئىككى دۆلەتنىڭ دۆلەت باشلىقلىرى ۋە ئۇلارنىڭ رەپىقىلىرىگە ھۆرمەت بىلدۈردى؛
پاراڭلىشىش چوڭقۇرلاشقاندا، زۇڭتۇڭ تىرامپ رەئىس شى جىنپىڭنى يېڭىدىن قۇرۇلغان ئايروپىلان توختىتىش مەيدانىغا تەكلىپ قىلدى، ئۇلار ئۇنىڭ تىك ئۇچار ئايروپىلانىغا چىقتى.
چەت ئەل تاراتقۇلىرى ئارقا - ئارقىدىن ھەيران قالدى: «بۇ قېتىم ئامېرىكا تەرەپنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى ئىلگىرىكى كۆرگەنلىرىمىز بىلەن تۈپتىن ئوخشىمايدۇ» «كاتتا قارشى ئېلىش مۇراسىمى: دۇنياۋى ئەھمىيەتكە ئىگە مۇھىم پەيت پات ئارىدا يېتىپ كېلىدۇ، دېگەن بىر سىگنالنى تارقاتتى».
5 - ئايدىكى بېيجىڭ سەپىرىنىڭ تەنتەنىلىك ئەھۋالىنى زۇڭتۇڭ تىرامپ ئىزچىل ئەسلەپ كەلدى؛ بۇ قېتىم رەئىس شى جىنپىڭ يىراقتىن كەلدى، ساھىبخانا دۆلەت تەشەككۈر بىلدۈرۈپ ئوخشاشلا قىزغىن كۈتۈۋالدى. ئاقساراي كارىدورىدىن ئېللىپىس شەكىللىك ئىشخانىغىچە، زۇڭتۇڭ تىرامپ رەئىس شى جىنپىڭغا ئۆزى چۈشەندۈردى.
بىرىنچى قەۋەتتىكى سۈرەتلەر ئېسىلغان تامدا، بىرلىكتە چۈشكەن ئىككى پارچە سۈرەت كۆزگە ئالاھىدە تاشلىنىپ تۇراتتى. بىر پارچىسى بۇلتۇر كورېيە پۇسان ئۇچرىشىشىدا جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ دۆلەت باشلىقلىرى بىرلىكتە چۈشكەن سۈرەت، يەنە بىر پارچىسى بۇ يىل 5 - ئايدا بېيجىڭ خەلق سارىيىنىڭ ئالدىدا تارتىلغان سۈرەت. زۇڭتۇڭ تىرامپ رەئىس شى جىنپىڭغا سەمىمىيلىك بىلەن مۇنداق دېدى: «بىز سىزنى ناھايىتى ھۆرمەتلەيمىز».
بۈگۈنكى كۈندە، ئاقساراينىڭ مېھمان كۈتۈش ئورۇنلاشتۇرۇشىدا نامايان قىلىنغان بۇ ھۆرمەت دۆلەت باشلىقى دىپلوماتىيەسىدىكى ئۆزئارا بېرىش - كېلىش بولۇپلا قالماي، تېخىمۇ مۇھىمى تەرەققىيات دەرىجىسىنى كۆرسىتىپ، بۈگۈنكى جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتىنىڭ تارىخىي يېڭى يۆنىلىشىنى ئەكس ئەتتۈرۈپ بەردى.
ئىككى مەيدان سۆھبەتلىشىشنىڭ سالمىقى
ئورتاق تونۇش سەمىمىيلىككە مۇجەسسەملەندى
9 - ئاينىڭ 24 - كۈنى چۈشتىن بۇرۇندىن چۈشكىچە، ئاقساراي.
ئېللىپىس شەكىللىك ئىشخانىدا، كىچىك دائىرىلىك پىكىر ئالماشتۇردى؛ ئىچكى كابېنت يىغىن زالىدا، چوڭ دائىرىلىك سۆھبەتلەشتى.
سائەت چىكىلداپ تۇراتتى. تاراتقۇلار زىيارەت ئۈسكۈنىلىرىنى تەق قىلىپ ھىم ئېتىلگەن ئىشىككە توغرىلاپ تۇراتتى، ئۆي ئىچىدىكى ھەربىر مىنۇت، ھەربىر سېكۇنت ئىككى چوڭ دۆلەت ھەتتا پۈتكۈل دۇنيانىڭ يۈزلىنىشىگە چوڭقۇر تەسىر كۆرسەتمەكتە ئىدى.
ئۇزاق ساقلاشتىن كېيىن ئىشىك ئېچىلدى. بۇ قېتىم زۇڭتۇڭ تىرامپ ئوخشاشلا رەئىس شى جىنپىڭنى ئاپتوموبىلنىڭ يېنىغىچە ئۇزىتىپ باردى. نەق مەيداندىكى تاراتقۇلار ئۇنىڭدىن ئىلگىرىلەش ئەھۋالىنى سورىغاندا، ئۇ رەئىس شى جىنپىڭنىڭ ئاپتوموبىل ئەترىتىگە قول ئىشارىسى قىلغاچ، كۈلۈپ تۇرۇپ: «ئۇلۇغ ئۇچرىشىش!» دېدى.
بىردەمدىلا، سۆھبەتنىڭ مۇھىم نۇقتىلىرى ئارقا - ئارقىدىن ئېلان قىلىندى. دۇنيا خۇشاللىق بىلەن ئىززەت - ھۆرمەتتىن سىرت، ۋاشىنگتون ئۇچرىشىشىدا ئورتاق تونۇشنىڭ كۆپلۈكى، نەتىجىسىنىڭ مول بولۇشى مۆلچەردىكىدىن زور دەرىجىدە ئېشىپ كەتكەنلىكىنى بايقىدى.
ئەڭ چوڭ ئورتاق تونۇش ئېنىقكى يېڭى ئورۇن بېكىتمىسىنى يەنىمۇ پۇختىلاپ، ئىككى تەرەپ مۇناسىۋىتىنىڭ ماھىيەتلىك مەزمۇنىنى يەنىمۇ بېيىتتى.
بۇ يىل 5 - ئايدا، جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ دۆلەت باشلىقلىرى تەخمىنەن توققۇز سائەت ھەمتۈرتكىلىك كۆرۈشۈپ، بۈگۈنكى دۇنيادىكى بۇ ئەڭ مۇھىم ئىككى تەرەپ مۇناسىۋىتى ئۈچۈن تارىخىي خاراكتېرلىك يېڭى ئورۇن بېكىتمىسى − ئىجابىي ئىستراتېگىيەلىك مۇقىم مۇناسىۋەتنى بېكىتتى.
بۇ يىل كۈزدە ۋاشىنگتوندا ئۇچرىشىش شۇ قېتىمقى ئۇچرىشىشتا بېكىتىلگەن. بېيجىڭدىن ئايرىلىش ئالدىدا، زۇڭتۇڭ تىرامپ سىرتقا قارىتا مۇنداق بىلدۈردى: «ۋاشىنگتوندا رەئىس شى جىنپىڭنى كۈتۈۋېلىشنى قىزغىن ئۈمىد قىلىمەن.» تۆت ئايدىن كۆپرەك ۋاقىتتىن بۇيان، ئۇ بۇ قېتىمقى زىيارەتنى قايتا - قايتا تىلغا ئېلىپ، ئۈمىدىنى قايتا - قايتا ئىپادىلىدى.
تارىختىن قېپقالغان ئامىللار، ئەندىزىدىكى ئۆزگىرىش، مەنپەئەتتىكى ئىختىلاپ جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتىنىڭ تەرەققىياتىدا ئىللىق باھار شامىلىنىڭ بولمايدىغانلىقىنى بەلگىلىگەن. ماڭغىنىمىز ئالدىنقىلار مېڭىپ باقمىغان يول بولغاچقا، ھەر بىر قەدەمدىكى تاللاشنىڭ سالمىقى تېخىمۇ زور بولدى: ھەم يۆنىلىشتىن ئېغىپ كېتىشكە، ھەم پۇرسەتنى قولدىن بېرىپ قويۇشقا بولمايتتى.
كېلىشكىنى بويىچە ۋاشىنگتونغا باردى، كەلگۈسىگە بولغان چوڭقۇر ئويلىنىشنى ئېلىپ باردى. يېڭى ئورۇن بېكىتمىسى «جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتىنىڭ رېئاللىقىنى ئەكس ئەتتۈردى، شۇنداقلا كەلگۈسىگە بولغان ئۈمىدىنى نامايان قىلدى، بۇ ئىككى دۆلەتنىڭ چىقىشىپ ئۆتۈش توغرا يولىغا قەدەم تاشلىشىدىكى مۇھىم بىر قەدەم». مۇشۇ ئاساستا، ئىككى تەرەپ قانداق قىلىپ بىر نىشانغا قاراپ ئىلگىرىلەپ، ئىشەنچ توپلاپ، قۇۋۋەتنى ئاشۇرالايدۇ؟
ئىككى دۆلەتنىڭ دۆلەت باشلىقلىرىنىڭ ئورتاق پىلانلىشى بىلەن، «ھۆرمەتلەش، ئادىل بولۇش، باراۋەر بولۇش ئاساسىدىكى جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ ئىجابىي ئىستراتېگىيەلىك مۇقىم مۇناسىۋىتى»نى بەرپا قىلىش شارائىتى پىشىپ يېتىلدى.
رەئىس شى جىنپىڭ چوڭقۇر ئويلىنىپ مۇنداق دېدى: «جۇڭگو بىلەن ئامېرىكا ئىككى دۆلەت ئەمەلىي ھەمكارلىق داۋامىدا ئۆزئارا مەنپەئەت يەتكۈزۈش ئاساسىدا ئورتاق پايدا ئېلىپ، ياخشى سۈپەتلىك رىقابەت داۋامىدا بىر - بىرىنى ئۇتۇق قازاندۇرۇپ، ئوخشاشلىقلاردا بىرلىككە كېلىپ پەرقلەرنى ساقلاپ قېلىش داۋامىدا ئىختىلاپلارنى مۇۋاپىق بىر تەرەپ قىلىپ، ئۆزئارا ئىشىنىشنى جۇغلاش داۋامىدا تىنچلىق بەرپا قىلىپ، جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ ئىجابىي ئىستراتېگىيەلىك مۇقىم مۇناسىۋىتى ئارقىلىق ئىككى دۆلەت خەلقى ۋە دۇنيادىكى ھەرقايسى دۆلەت خەلقىگە تېخىمۇ ياخشى نەپ يەتكۈزۈشى كېرەك ھەم تامامەن شۇنداق قىلالايدۇ.»
زۇڭتۇڭ تىرامپ تولۇپ تاشقان ئىشەنچ بىلەن مۇنداق دېدى: «ئامېرىكا بىلەن جۇڭگو چوڭ دۆلەت، مەن رەئىس شى جىنپىڭ بىلەن ياخشى دوست، قويۇق، چوڭقۇر ئالاقىنى ساقلاپ كېلىۋاتىمىز. بىزنىڭ رەھبەرلىكىمىزدە، ئامېرىكا - جۇڭگو مۇناسىۋىتى چوقۇم ياخشىلىنىدۇ.»
سۆھبەتلىشىشتە، رەئىس شى جىنپىڭنىڭ «مىخ قېقىش» دېگەن سۆزى كەڭ دىققەتنى قوزغىدى.
بىر ئېغىز سۆزگە پەلسەپىۋى پىكىر مۇجەسسەملەنگەن: «جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ ئىجابىي ئىستراتېگىيەلىك مۇقىم مۇناسىۋىتىنى بەرپا قىلىش ۋاقىتلىق تەدبىر ئەمەس، شۇنداقلا بىردەملىك ئىش ئەمەس»، «مىخ قېقىش روھى بىلەن ئىككى تەرەپ ھاسىل قىلغان ئورتاق تونۇشنى ياخشى ئەمەلىيلەشتۈرۈش كېرەك».
ئۆتكەن تۆت ئايدىن كۆپرەك ۋاقىت ئىككى تەرەپنىڭ ئىجابىي ئىستراتېگىيەلىك مۇقىم مۇناسىۋەت ئورنىتىش نىشانىغا قاراپ پۇختا قەدەم تاشلىغانلىقىنى خاتىرىلىدى.
ئېنىق كۆرگىلى بولىدىغىنى قىياپەت ئۆزگىرىشى. ئىقتىساد - سودا، دىپلوماتىيە، ئىككى دۆلەت ئارمىيەسى، زەھەر چەكلەش، قانۇن ئىجرا قىلىش، سۈنئىي ئەقلىي ئىقتىدار، ئادىمىيەت جەھەتتىكى ئالماشتۇرۇش... ئىككى تەرەپنىڭ كۆپ قاتلاملىق، كۆپ يوللۇق سۆھبەتلىشىش، ھەمكارلىشىش تورى بارغانسېرى زىچ توقۇلۇپ، سەمىمىي پىكىر ئالماشتۇرۇش، ئىختىلاپنى ھەل قىلىش، كىرىزىسنى باشقۇرۇش - تىزگىنلەش ئۈچۈن تۈزۈم توسۇقى مۇستەھكەملەندى.
تېخىمۇ چوڭقۇر قاتلاملىق ئۆزگىرىش روھىي ھالەت ئۆزگىرىشى، كۆزلىمە ئۆزگىرىشىدىن ئىبارەت. كۆزەتكۈچى زات مۇنداق كۆرسەتتى: ۋاشىنگتوندا قىلىنغان جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتى توغرىسىدىكى سۆزلەر يېڭى بىر نۆۋەتلىك نورمال ئەندىزىگە ئۆتۈشنى باشتىن كەچۈرمەكتە، «مۇقىم بولۇش» «رىقابەت ۋە ئىختىلاپنى باشقۇرۇش - تىزگىنلەش» «مەنپەئەت جۇغلانمىسى» قاتارلىق سۆزلەر ئاساسىي ئېقىم قارالمىسىغا تېخىمۇ كۆپ كىرگۈزۈلمەكتە. بۇ خىل ئۆزگىرىش چوڭ دۆلەتلەر مۇناسىۋىتى يېڭى نورمال ئەندىزىسىنىڭ باشلىنىشى ئەمەسمۇ؟
يۆنىلىش كەلگۈسىنى بەلگىلەيدۇ، پۇختا ئەمەلىيلەشتۈرگەندىلا ئاندىن ئۇزاققىچە داۋاملاشتۇرغىلى بولىدۇ. «ياخشى ئىش كىچىك بولسىمۇ قىلىش، يامان ئىش كىچىك بولسىمۇ قىلماسلىق كېرەك»، رەئىس شى جىنپىڭ ئىككى تەرەپنىڭ كېيىنكى قەدەمدىكى ھەمتۈرتكە بولۇشىغا يېتەكچىلىك قىلىپ، پىلانلاپ، روشەن ھەرىكەت يۆنىلىشىنى كۆرسىتىپ بەردى.
ئىقتىساد - سودا ساھەسى بۇنىڭ جانلىق مىسالى. رەئىس شى جىنپىڭ ۋاشىنگتونغا يېتىپ بارغان كۈنى، جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ ئىقتىساد - سودا كېڭىشىدىن يېڭى خەۋەر تارقالدى، ئىككى تەرەپ يېڭى بىرلەشمە ئورۇنلاشتۇرۇش ھاسىل قىلدى. رەئىس شى جىنپىڭ بۇنى تولۇق مۇئەييەنلەشتۈرۈپ مۇنداق دېدى: «ئىككى دۆلەتنىڭ كەسىپ ساھەسى پۇقرالار ھەتتا دۇنياۋى ئىقتىساد ئۈچۈن خۇش خەۋەر».
ئىككى تەرەپنىڭ بىر يىلدىن كۆپرەك ۋاقىتتىن بۇيانقى ئىقتىساد - سودا ساھەسىدىكى ھەمتۈرتكە بولۇشىنى ئەسلەپ ئۆتسەك، بىر مەھەل بوران - چاپقۇن يەنە كۆتۈرۈلۈشتىن ئەۋجىگە چىقىپ ئەسلىگە قايتىشقىچە، ئىككى دۆلەتنىڭ دۆلەت باشلىقلىرىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك يېتەكچىلىكىدە، ئىككى تەرەپنىڭ سۆھبەتلىشىش، كېڭىشىشتە چىڭ تۇرغانلىقىدىن، ئوخشاشلىقلاردا بىرلىككە كېلىپ پەرقلەرنى ساقلاپ قېلىشتا چىڭ تۇرغانلىقىدىن، ھەمكارلىشىپ ئورتاق پايدا ئېلىشتا چىڭ تۇرغانلىقىدىن ئايرىلالمايدۇ.
«ھەم ھەمكارلىق تىزىملىكىنى ئۇزارتىشقا ئېھتىياجلىق ھەم مەسىلە تىزىملىكىنى قىسقارتىشقا ئېھتىياجلىق»، بۇ سۆزمۇ ئارزۇدىن ھەرىكەتكە ئايلاندى. جۇڭگو - ئامېرىكا ھاسىل قىلغان سەككىز نۇقتىلىق نەتىجە ئورتاق تونۇشى ئىچىدە، بەشىنچى نۇقتا دۇنيا بازىرىنىڭ ئالاھىدە دىققىتىنى قوزغىدى، بۇنىڭ ئىچىدە «سودا كېڭىشى قاتارلىق مېخانىزملارنى ئورنىتىش ۋە ئالغا سىلجىتىش» «<30 مىليارد دوللار> باجنى باراۋەر تۆۋەنلىتىش ئورۇنلاشتۇرۇشى ھاسىل قىلىش» «كۇئالالۇمپۇر ئىقتىساد - سودا كېڭىشى نەتىجىلىرىنىڭ مۇددىتىنى ئۇزارتىش» قاتارلىقلار ئوتتۇرىغا قويۇلدى.
بۇ، ئىككى چوڭ دۆلەتنىڭ بىر نىشانغا قاراپ ئىلگىرىلىشى. جۇڭگو بىلەن ئامېرىكا ئورتاق تونۇشقا ۋە ھەرىكەتكە ئىگە بولغاندا، مۇجەسسەملەنگەن قۇدرەتلىك كۈچ كۈنتەرتىپنى قايتىدىن بەرپا قىلىدۇ، ھەتتا دۇنياۋى ئىقتىساد ئەندىزىسىنى زىلزىلىگە سالالايدۇ.
بۇ قېتىمقى ئۇچرىشىشتا سۈنئىي ئەقلىي ئىقتىدار دۇنيانىڭ دىققەت نۇقتىسىغا ئايلاندى. تېخنىكا تەرەققىياتى «ئاخىرقى چەك نۇقتىسى»غا كەلگەندە، ئۇنىڭغا ئەگىشىپ پەيدا بولغان خەۋپ - خەتەر ۋە خىرىس دەۋر جەزمەن يۈزلىنىشكە تېگىشلىك ئىدارە قىلىش تېمىسى بولۇپ قالدى. ئەڭ ئالدىنقى قاتاردا تۇرىدىغان سۈنئىي ئەقلىي ئىقتىدار ئىككى چوڭ دۆلىتى بولۇش سۈپىتى بىلەن، جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ تاللىشى ئىنتايىن مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ − بۇ، تېخنىكا تەرەققىياتىغا مۇناسىۋەتلىك، ئىنسانىيەت مەدەنىيلىكىنىڭ كەلگۈسىگە تېخىمۇ مۇناسىۋەتلىك.
«رىقابەتلەشسە بولىدۇ، ھەمكارلاشسا تېخىمۇ بولىدۇ، بىر - بىرىدىن مۇداپىئەلەنمەي ئۆز ئارتۇقچىلىقىنى جارى قىلدۇرۇشى كېرەك» «سۈنئىي ئەقلىي ئىقتىدار سۆھبىتىنى داۋاملىق قانات يايدۇرۇپ، ئۇنىڭ خەۋپ - خەتىرى ۋە پايدىسى توغرىسىدا پىكىر ئالماشتۇرۇپ، سۈنئىي ئەقلىي ئىقتىدارنى قالايمىقان ئىشلىتىش، يامان غەرەزدە ئىشلىتىشنىڭ ئورتاق ئالدىنى ئالسا بولىدۇ» «ئىنسانلارنىڭ سۈنئىي ئەقلىي ئىقتىدار تېخنىكىسىنى باشقۇرۇش - تىزگىنلىشىنى ساقلاپ، ئادەمنى ئاساس قىلىش، ئالغا بېسىش، ياخشىلىققا ئىنتىلىش ئىدىيەسىدە چىڭ تۇرۇش كېرەك»... جۇڭگو «ئۇلۇغۋار غايە ۋە نىشان تىكلىگەندىلا، ئۇزاق مەزگىللىك مەنپەئەتكە ئېرىشكىلى ۋە كەلگۈسىگە نەزەر سالغىلى بولىدۇ» دەيدىغان ئەقىل - پاراسەتنى بېيىتىشنى تەشەببۇس قىلىدۇ، بۇ جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ «ھەمراھلاردىن بولۇش، دوستلاردىن بولۇش»تىن ئىبارەت ئىستراتېگىيەلىك تونۇشىنى، ھەمكارلىشىپ ئورتاق پايدا ئېلىشتا چىڭ تۇرۇشتىن ئىبارەت تەرەققىيات قارىشى، مەسئۇلىيەت قارىشىنى تۈپتىن ئەكس ئەتتۈرۈپ بېرىدۇ.
ھالبۇكى، بۇ سۆھبەت نەتىجىسى ئوخشاشلا نەتىجە ئورتاق تونۇشىغا كىرگۈزۈلدى: «ئىككى تەرەپ جۇڭگو - ئامېرىكا سۈنئىي ئەقلىي ئىقتىدار سۆھبىتىنى باشلاپ، سۈنئىي ئەقلىي ئىقتىدارغا ئالاقىدار خەۋپ - خەتەر ۋە پايدىنى ئالماشتۇرۇشقا قوشۇلدى. كېلەر قېتىملىق سۆھبەت بۇ يىل 11 - ئايدا ئۆتكۈزۈلىدۇ.
سۆھبەت ئۈستىلىدە كەلگۈسىگە يۈزلەنگەن يېڭىلىق يارىتىش بار، شۇنداقلا قەتئىي قوغداش پىرىنسىپى ۋە تۆۋەن چېكى بار. تەيۋەن مەسىلىسى ئۈستىدە توختالغاندا، رەئىس شى جىنپىڭ قەتئىي تەلەپپۇزدا مۇنداق دېدى: «جۇڭگو تەرەپنىڭ دۆلەتنىڭ بىرلىكى ۋە زېمىن پۈتۈنلۈكىنى قوغداش مەيدانى ناھايىتى ئېنىق. ئامېرىكا تەرەپنىڭ <تەيۋەن مۇستەقىللىقى>گە قارشى تۇرۇشتىن ئىبارەت توغرا مەيداندا چىڭ تۇرۇپ، تەيۋەن مەسىلىسىنى ئېھتىياتچانلىق بىلەن بىر تەرەپ قىلىپ، جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ ئىستراتېگىيەلىك ھەمكارلىقى ۋە ئىككى دۆلەت مۇناسىۋىتىنىڭ تەرەققىياتى ئۈچۈن پۇختا ئاساس سېلىشىنى ئۈمىد قىلىمەن.»
جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ ئىجابىي ئىستراتېگىيەلىك مۇقىم مۇناسىۋەت ئورنىتىشى ئىككى دۆلەتنىڭ ئۆز تەرەققىياتىغا مۇناسىۋەتلىك بولۇپلا قالماي، يەنە دۇنيانىڭ ئىستىقبالى ۋە تەقدىرىگە چوڭقۇر تەسىر كۆرسىتىدۇ. ئوتتۇرا شەرق ۋەزىيىتى، ئۇكرائىنا كىرىزىسى، چاۋشيەن يېرىم ئارىلى قاتارلىق زور خەلقئارا ۋە رايون مەسىلىلىرىدىن 2026 - يىللىق ئاسىيا - تىنچ ئوكيان ئىقتىسادىي ھەمكارلىق تەشكىلاتى رەھبەرلىرى بىرەسمىي يىغىنى ۋە 20 دۆلەت گۇرۇھى رەھبەرلىرى باشلىقلار يىغىنىنى ياخشى ئۆتكۈزۈشنى ئۆزئارا قوللايدىغانلىقىنى مۇئەييەنلەشتۈرۈشكىچە، سۆھبەت ئۈستىلىدىكى قارالمىلار كۆز ئالدىدىكى جىددىي ئەھۋالغا ئۈنۈملۈك تاقابىل تۇرۇشقا مۇناسىۋەتلىك، شۇنداقلا دۇنيانىڭ ئۇزاق مەزگىللىك تىنچلىقى ۋە تەرەققىياتىغا مۇناسىۋەتلىك.
ئىككى قېتىملىق سۆزىنىڭ ياڭراق ساداسى
خەلق رايى يىللارغا پۈتۈلدى
رەئىس شى جىنپىڭ زىيارەت مەزگىلىدىكى ئىككى قېتىملىق سۆزىدە، «تارىخنى ئەسلەپ ئۆتۈپ، ئۇنىڭدىن ئەقىل - پاراسەت قوبۇل قىلىپ، كەلگۈسىگە يول ئېچىش»نى ئوتتۇرىغا قويدى.
بۇ ئىككى دۆلەت خەلقىگە يۈزلەنگەن بايان، شۇنداقلا دۇنيا خەلقىگە يۈزلەنگەن بايان. جۇڭگو بىلەن ئامېرىكا ۋە دۇنيا: ئەڭ چوڭ تەرەققىي قىلىۋاتقان دۆلەت بىلەن ئەڭ چوڭ تەرەققىي تاپقان دۆلەت قانداق قىلغاندا ئۆزئارا تېخىمۇ چۈشىنىش ھاسىل قىلالايدۇ؟ دېگەننى كۆزىتىۋاتىدۇ.
ئىككى قېتىم سۆز قىلغان بۇ كۈنى جۇڭگو دەل جۇڭچيۇ بايرىمىنى كۈتۈۋالدى. چۈشتىن بۇرۇنقى قارشى ئېلىش مۇراسىمىدا سۆز قىلىشتىن بۇرۇن، ئامېرىكا ھەربىي ئوركېستىرى «ئاي قەلبىمگە ۋەكىللىك قىلىدۇ» ناملىق مۇزىكىنى ئورۇنلىدى، تونۇش مېلودىيە دېڭىز - ئوكيانلاردىن ھالقىدى، بۇ بىر خىل ئىللىق پىكىر ئالماشتۇرۇش بولدى.
شۇ كۈنى كەچتىكى قارشى ئېلىش زىياپىتىدە قىلغان قەدەھ سۆزىدە، رەئىس شى جىنپىڭ جۇڭخۇا ئەنئەنىۋى مەدەنىيىتىنىڭ مەنىسىنى ئوكياننىڭ قارشى قىرغىقىغا ئېلىپ باردى: «جۇڭگونىڭ ئەنئەنىسىدە، جۇڭچيۇ بايرىمى جەم بولىدىغان كاتتا بايرام. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن كۆپچىلىكنىڭ جۇڭچيۇ بايرىمىنى مۇبارەكلەيمەن، ئائىلىسىنىڭ بەختلىك بولۇشىغا تىلەكداشلىق بىلدۈرىمەن!»
تارىخنى ئەسلىسەك، ئەسلەيدىغىنىمىز 200 نەچچە يىل ئىلگىرىكى سودا ئالاقە تارىخى، 80 نەچچە يىل ئىلگىرىكى مۈرىنى مۈرىگە تىرەپ جەڭ قىلىش تارىخى، 50 نەچچە يىل ئىلگىرىكى «كىچىك توپ چوڭ توپنى ئايلاندۇرىدىغان» مۇزنى يېرىپ ئۆتۈش تارىخى...
تارىختىن ئەقىل - پاراسەت قوبۇل قىلىپ، كەلگۈسىگە يول ئېچىشتا ئايدىڭلاشتۇرۇلغىنى كەلگۈسىدە قەيەرگە بېرىپ قەيەردە تۇرۇش، بوران - چاپقۇن توختىمىغان تەقدىردىمۇ يەنىلا «چوڭ دۆلەتلەر چىقىشىپ ئۆتىدىغان توغرا يېڭى يول»دا قەتئىي ياخشى مېڭىشتىكى مۇستەھكەم ئېتىقاد ۋە باتۇرلۇقتىن ئىبارەت.
تارىخنى ئەسلەپ ئۆتۈپ، ئۇنىڭدىن ئەقىل - پاراسەت قوبۇل قىلىپ، كەلگۈسىگە يول ئېچىشتا، رەئىس شى جىنپىڭ كۆپ قېتىم بايان قىلغان ئاشۇ داۋلىلار بارغانسېرى روشەنلەشتى: «<تۇسىدېد توزىقى>دىن ھالقىپ ئۆتكىلى بولىدۇ» «جۇڭگو بىلەن ئامېرىكا ئىككى چوڭ دۆلەت ھەمكارلاشسا ئىككىلا تەرەپكە پايدىلىق، توقۇنۇشسا ئىككىلا تەرەپكە زىيانلىق».
بىرىنچى قېتىملىق سۆزنى شۇ جاي ۋاقتى 9 - ئاينىڭ 24 - كۈنى چۈشتىن بۇرۇن، ئاقساراينىڭ ئوتتۇرا زالىدا قىلدى.
زۇڭتۇڭ تىرامپ ئالدى بىلەن مۇنبەرگە چىقتى، ئۇنىڭ سۆزى قىزغىن بولدى: «شى جۇشى بىلەن مەن ئۇلۇغ دوستلۇق ئورناتتۇق، بۇ دوستلۇق ئۆزئارا ھۆرمەتلەش ۋە ئىككى دۆلەت خەلقىنىڭ تۈپ مەنپەئىتى ئاساسىدا ئورنىتىلغان».
ئۇ رەئىس شى جىنپىڭ بىلەن بولغان ھەر قېتىملىق كۆرۈشۈشنى تەپسىلىي ساناپ ئۆتتى: گېرمانىيەدىن ئارگېنتىناغىچە، ياپونىيەدىن كورېيەگىچە، پالما ساھىلىدىن بېيجىڭغىچە، يەنە بۈگۈنكى ۋاشىنگتونغىچە... «بىز دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا گۈزەل پەيتلەرنى بىللە ئۆتكۈزدۇق، لېكىن كىشىنى ھەيران قالدۇرىدىغىنى شۇكى، بۇ بىزنىڭ تۇنجى قېتىم ئاقسارايدا جەم بولۇشىمىز.»
رەئىس شى جىنپىڭ تەمكىنلىك بىلەن مۇنبەرنىڭ ئالدىغا كېلىپ، بۇ قېتىمقى سەپىرىنىڭ چوڭقۇر ئەھمىيىتىنى جانلىق بايان قىلدى: «مەن بۇ قېتىم زۇڭتۇڭ تىرامپنىڭ تەكلىپى بىلەن ئامېرىكىدا زىيارەتتە بولدۇم، مەن دوستلۇققا ۋارىسلىق قىلىش ئۈچۈن كەلدىم، ھەمكارلىقنى كېڭەيتىش ئۈچۈن كەلدىم، ئىككى دۆلەت خەلقىنىڭ بەخت - سائادىتىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن كەلدىم.»
جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتىگە مۇئامىلە قىلىشتا، جۇڭگو باشتىن - ئاخىر چوڭ دۆلەتلىك مەسئۇلىيىتىنى مۇھىم ئورۇنغا قويۇشتا چىڭ تۇرۇپ كەلدى. بۇ ئىخچام ۋە مېغىزلىق سۆز تارىخنىڭ سوئالى، دۇنيانىڭ سوئالى، خەلقنىڭ سوئالىغا بېرىلگەن چوڭقۇر جاۋابنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ:
«گەرچە جۇڭگو - ئامېرىكا ھەمكارلىقى دۇنيادىكى بارلىق مەسىلىلەرنى ھەل قىلالمىسىمۇ، لېكىن ئىككى دۆلەت ھەمكارلاشمىسا، دۇنيادىكى نۇرغۇن مەسىلىنى ھەل قىلىش تەسكە توختايدۇ» «جۇڭگو بىلەن ئامېرىكا رىقابەتنى يوشۇرمىسىمۇ بولىدۇ، لېكىن رىقابەت ياخشى سۈپەتلىك بولۇشى، چېكى بولۇشى، ئۆزئارا بەسلىشىدىغان يۈگۈرۈش مۇسابىقىسى بولۇشى كېرەك، بىرى يېڭىپ بىرى يېڭىلىدىغان ئېلىشىش بولماسلىقى كېرەك»...
كۆزەتكۈچىلەر تەرىپىدىن جانلىق قىلىپ «جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتى قوللانمىسى» دەپ تەسۋىرلەنگەن بۇ سۆز ھېلىھەم بۇ ئېنىقسىزلىققا تولغان دۇنياغا ئېنىقلىق بېغىشلايدىغان كەم ئۇچرايدىغان ئاممىۋى مەھسۇلاتنى تەقدىم قىلدى.
ئىككىنچى قېتىملىق سۆزنى شۇ جاي ۋاقتى 9 - ئاينىڭ 24 - كۈنى كەچتە، ئاقساراي شەرقىي زالىدا قىلدى.
تۈن پەردىسى يېيىلدى، رەڭگارەڭ چىراغلار چاقناپ تۇراتتى. شەرقىي زال قىزىل رەڭنى ئاساسىي رەڭ قىلغان بولۇپ، ئاقساراي بۇنى خاس ئۇسلۇبتا لايىھەلىگەنىدى، «قىزىل رەڭ جۇڭگونىڭ تارىخىي مەدەنىيىتىدە چوڭقۇر مەنىگە ئىگە». قەدەھ تۇتۇشتا ئىشلىتىلىدىغان ھاراققىمۇ كۆپ ئەجىر سىڭدۈرۈلگەنىدى − بۇ ھاراق 1972 - يىلى جوۋ ئېنلەي زۇڭلى نىكسون زۇڭتۇڭ بىلەن بېيجىڭدا «تىنچلىقنى قۇتلۇقلاپ» قەدەھ كۆتۈرگەن ھاراق بىلەن ئوخشاش بىر جايدا ئىشلەنگەن.
زىياپەت زالى ئەزىز مېھمانلار بىلەن لىق تولغان بولۇپ، ئامېرىكىنىڭ سودا - سانائەت ساھەسى، پەن - تېخنىكا ساھەسىدىكى باشلامچى شەخىسلەرنىڭ ھەممىسى كەلگەنىدى، بۇنىڭدىن ئامېرىكا بىلەن جۇڭگونىڭ ئالماشتۇرۇشقا بولغان قىزغىن ئارزۇسى، جۇڭگو پۇرسىتىنى قەدىرلەيدىغانلىقى ئۆز - ئۆزىدىن مەلۇم بولدى. زۇڭتۇڭ تىرامپ بۇنىڭدىن ئىلگىرى بۇ قېتىمقى دۆلەت زىياپىتىنىڭ ھەممە قاتنىشىشقا ئىنتىلىدىغان زىياپەت ئىكەنلىكىنى بىلدۈرگەنىدى.
ساھىبخانا دۆلەت زۇڭتۇڭى تىرامپ ئادەت بويىچە ئالدى بىلەن قەدەھ كۆتۈردى. مۇنبەر ئالدىدا، ئۇ بۇ يىل 5 - ئايدا جۇڭگودا زىيارەتتە بولغاندا جۇڭگو خەلقىنىڭ قىزغىن دوستلۇقى ئۈستىدە توختالدى، ئىككى دۆلەت تۈزۈمى ئوخشاش بولمىسىمۇ لېكىن خەلق رىشتىنىڭ ئۇزاق تارىخ داۋامىدا مۇستەھكەملىنىپ كەلگەنلىكى ئۈستىدە توختالدى، «بىز ئامېرىكا بىلەن جۇڭگو تۇنجى قېتىم ئۇچراشقان چاغدىكى روھنى قايتا ئۇرغۇتۇشىمىز كېرەك» دەپ تەكىتلىدى.
يەنە بىر قىستۇرما بايان بار.
«مەن ھازىر كوپىيەسىز بىرنەچچە ئېغىز سۆز قىلىمەن.» كۈلكە ساداسى ئىچىدە، زۇڭتۇڭ تىرامپ تولۇپ تاشقان قىزغىنلىق بىلەن ياندىكى يېڭى زىياپەت زالىنى تونۇشتۇردى: «سەل تۇرۇپ سىلەرنى پاكىز تازىلانغان ئىش ئورنىمىزغا بېرىپ كۆرۈپ بېقىشقا، كۆركەم ئىش ئورنىمىزغا بېرىپ كۆرۈپ بېقىشقا تەكلىپ قىلىمەن.»
خۇددى دوستى ئۆيگە مېھمان بولۇپ كەلگەندەك، بۇ قېتىمقى سەپەردە زۇڭتۇڭ تىرامپ رەئىس شى جىنپىڭنى ئۆزى خىزمەت قىلىۋاتقان، تۇرمۇش كەچۈرۈۋاتقان جاينى كۆرۈپ بېقىشقا قايتا - قايتا تەكلىپ قىلدى. ئۇ كۆپ قېتىم مۇنداق دېدى: بىز قەدىناس دوستلار، كۆپ يىللىق چوڭقۇر دوستلۇقىمىز بار.
رەئىس شى جىنپىڭنىڭ سۆزى خۇددى جۇڭگو - ئامېرىكا خەلقىنىڭ دوستانە ئالاقىسىنىڭ يىلنامە تارىخىغا ئوخشايدۇ، ھېكايىدىكى باش پېرسوناژلارنىڭ كۆپىنچىسى يىللارنىڭ چوڭقۇر قاتلىمىدىكى ئاددىي كىشىلەر. بۇنداق بايان كىشىلەرگە ئانچە ناتونۇش ئەمەس. سېئاتىلدا ئۇ بىر خەنزۇچە خەتنى مىسال قىلىپ: «人» دېگەن خەت دەل ئۆزئارا تىرەك بولىدىغان شەكىلدە، دېگەنىدى. سان فىرانسىسكودا، ئۇ ئەينى يىلى ئىئوۋا ئىشتاتىدا تونۇشقان قەدىناس دوستىنى ئەسلىدى: «مەن ئۈچۈن ئېيتقاندا، ئۇلار دەل ئامېرىكا.»
بۇ قېتىم ئۇ يىن يۈجېن بىلەن سايكاۋىسنىڭ ھېكايىسىنى سۆزلىدى.
ماۋۋۇسۇ قۇملۇق يېرىدىكى 50 مىڭ تۈپ يېشىل كۆچەت سەۋەبلىك ئۇلارنىڭ رىشتى باغلانغانىدى. جۇڭگولۇقلارنىڭ قەيسەرلىكى، ئامېرىكىلىقلارنىڭ دوستانىلىقى، جۇڭگو بىلەن ئامېرىكا ئىككى دۆلەت خەلقىنىڭ قوش يۆنىلىشلىك ئاتلىنىشىدىن ئىبارەت ئوكيان ھالقىغان بۇ ھېكايىدىن يۈز مىليونلىغان كىشى تەسىرلەندى.
رەئىس شى جىنپىڭ ئىلگىرى مۇنداق بايان قىلغانىدى: «ھەرقانداق بىر ئۇلۇغ ئىشتا مۇۋەپپەقىيەت قازىنىشتا جەزمەن خەلق ئارىسىدىن ئۇل تېپىش، خەلق ئارىسىدىن كۈچ توپلاش كېرەك، بۇنى خەلق ئورتاق تاماملايدۇ.»
دۆلەت بىلەن دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت تېگى - تەكتىدىن ئېيتقاندا خەلق ئارىسىدىكى مۇناسىۋەت. سىياسىي شاۋقۇن پات - پات كۆتۈرۈلگەندە، ئىشەنچ قىزىل رەقىمىنى يىلتىزىدىن يوقىتىش ۋاقتىنچە تەس بولغاندا، ئىككى دۆلەت خەلقىنىڭ بىر - بىرىگە بولغان ئاددىي - ساددا ياخشى تەسىراتى، ئىككى دۆلەتتىكى ھەرقايسى ساھەنىڭ ئۆزئارا چۈشىنىشكە بولغان سەمىمىي ئارزۇسى دەل جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتىنى پۇختا قەدەم بىلەن ئۇزاققىچە داۋاملىشىشىدا تايىنىشقا بولىدىغان تۇراقلىق مىقدار.
دۆلەتلىك ئاسىيا سەنئەت مۇزېيىنىڭ توز زالىدىكى كۆك گۈللۈك فارفۇر بۇيۇملار كۆرگەزمىسىمۇ كىشىنى تەسىرلەندۈرىدىغان جۇڭگو ھېكايىسىنىڭ بايانى ئىدى.
رەئىس شى جىنپىڭنىڭ رەپىقىسى پېڭ لىيۈەن مېلانىيانىڭ ھەمراھلىقىدا ۋاقىتنىڭ چوڭقۇر قاتلىمىدىن كەلگەن ساقلانمىلارنى تەپسىلىي كۆردى. ئۇ ئامېرىكا تەرەپنىڭ يېقىنقى يىللاردىن بۇيان جۇڭگو تەرەپكە جۇڭگونىڭ مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىنى كۆپ قېتىم قايتۇرۇپ بەرگەنلىكىنى ئالقىشلىدى، جۇڭگو بىلەن ئامېرىكا ئىككى تەرەپنىڭ مەدەنىيەت ئالاقىسى ۋە مەدەنىيەت مىراسلىرىنى قوغداش ھەمكارلىقىنى داۋاملىق كۈچەيتىپ، ئىككى دۆلەت خەلقىنىڭ دوستلۇقىنى ئىلگىرى سۈرۈشىنى ئۈمىد قىلدى.
«يەسىمەنگۈلى» «ناخشا ساداسى ۋە تەبەسسۇم»، ئامېرىكىلىق ياش - ئۆسمۈرلەر ئېيتقان جۇڭگو ناخشىلىرى قىزغىن ئالقىشقا ئېرىشتى. ئىككى خانىم كۈلۈمسىرەپ تۇرۇپ بالىلارنى ئىلھاملاندۇردى، پېڭ لىيۈەن پات - پات بوش ئاۋازدا بىللە ئېيتتى.
ناخشا ساداسىدىكى ئورتاقلىق قەلب ئارىلىقىنى يېقىنلاشتۇردى.
جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتىنىڭ قىياپىتى سۆھبەت ئۈستىلىدىكى كۈچ سىنىشىش تەرىپىدىن بەلگىلىنىپلا قالماي، تېخىمۇ مۇھىمى يۈز مىليونلىغان خەلقنىڭ ئارزۇسى تەرىپىدىن يارىتىلغان. ئۈمىد خەلقتە، كەلگۈسى ياشلاردا. بەش يىلدا ئامېرىكىدىكى 50 مىڭ ياش - ئۆسمۈرنى جۇڭگوغا كېلىپ ئالماشتۇرۇش، ئۆگىنىشكە تەكلىپ قىلىش تەشەببۇسى مۇددەتتىن ئىككى يېرىم يىل بۇرۇن تاماملاندى. تۆت پەسىل قايتىلىنىپ، ئالغا ئىلگىرىلەش كۈچىنى يېتىلدۈرىدۇ، ئۆزگىرىش ئۇرۇقلىرى يەرگە تېرىلىپ تۇرىدۇ.
بۇ كۈنى، رەئىس شى جىنپىڭ سۆزىدە مۇنداق جاكارلىدى: «كەلگۈسى بەش يىلدا، جۇڭگو تەرەپ ئامېرىكىدىكى 100 مىڭ ياش - ئۆسمۈرنى جۇڭگوغا كېلىپ ئالماشتۇرۇش ۋە ئۆگىنىشكە تەكلىپ قىلىدۇ». بۇ كەلگۈسىگە قالدۇرۇلغان ئۈمىد.
ئىككى چوڭ ئارزۇنىڭ جۇلالىنىشى
پۇرسەت كۆڭۈلگە پۈكۈلدى
ئارزۇ بىر دۆلەتنى چۈشىنىشتىكى ئەڭ ۋەزىنلىك تىل.
«جۇڭخۇا مىللىتىنىڭ ئۇلۇغ گۈللىنىشىنى ئىشقا ئاشۇرۇش بىلەن ئامېرىكىنى قايتا ئۇلۇغۋارلىققا ئىگە قىلىش بىر - بىرىگە دەخلى قىلمايدۇ» دېگەن چوڭقۇر بايان قىلىش ۋە چۈشەندۈرۈشتىن «بۇ ئىككى نىشان ئوخشاشلا ناھايىتى ئۇلۇغۋار بولۇپ، تامامەن بىر - بىرىنى ئۇتۇق قازاندۇرىدۇ» دېگەن سەمىمىي ئۈمىدكىچە، بۇ قېتىمقى زىيارەت مەزگىلىدە، رەئىس شى جىنپىڭ جۇڭگو ئارزۇسى بىلەن ئامېرىكا ئارزۇسىدىن ئىبارەت ئىككى چوڭ ئارزۇنىڭ قانداق قىلىپ ئۆز ئالدىغا ئۆسۈپ يېتىلىپ، بىر - بىرىنى جۇلالاندۇرۇپ، مەدەنىي سالاپىتىنى نامايان قىلىۋاتقانلىقى، دەۋر ۋەزىيىتىنى ئەكس ئەتتۈرۈۋاتقانلىقىنى قايتا - قايتا بايان قىلدى.
9 - ئاينىڭ 25 - كۈنى چۈشتىن بۇرۇن، خۇڭچى ماركىلىق ئاپتوموبىل يەنە بىر قېتىم ئاق ساراينىڭ جەنۇبىي دەرۋازىسىغا يېتىپ كەلدى، زۇڭتۇڭ تىرامپ ۋە رەپىقىسى دەرۋازا ئالدىدا ساقلاپ تۇراتتى. «قۇياش ئىللىق نۇر چېچىپ تۇرۇپتۇ» دېدى رەئىس شى جىنپىڭ كۈلۈمسىرەپ تۇرۇپ. ئىككى دۆلەتنىڭ دۆلەت باشلىقلىرى ۋە ئۇلارنىڭ رەپىقىلىرى قىزىل زالغا كىرىپ چاي ئىچكەچ سۆھبەتلەشتى.
بۇ چاغلارنى ئەسلەپ، زۇڭتۇڭ تىرامپ ھاياجانلانغان ھالدا مۇنداق دېدى: «بۇ قېتىمقى تارىخىي خاراكتېرلىك دۆلەت ئىشلىرى زىيارىتىدە ئىنتايىن قالتىس ئىككى شەخسنى كۈتۈۋالدۇق، ناھايىتى زور مۇۋەپپەقىيەتلەرنى قولغا كەلتۈردۇق، ئامېرىكا بىلەن جۇڭگو ئىككى دۆلەت مۇناسىۋىتىدىمۇ ئۇچقاندەك ئىلگىرىلەش قولغا كەلتۈرۈلدى.» ئۇ يەنىمۇ ئىلگىرىلىگەن ھالدا تولۇقلاپ مۇنداق دېدى: «نۇرغۇن ئىجابىي ئىشلار يۈزبەردى، ئامېرىكا خەلقى خۇشال بولدى، جۇڭگو خەلقىمۇ خۇشال بولدى، بىز ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدا تېخىمۇ ياخشى يۆنىلىشكە قاراپ قەدەم تاشلاندى دېيىشكە بولىدۇ».
رەئىس شى جىنپىڭ نەزەرىنى تېخىمۇ يىراق كەلگۈسىگە چوڭقۇر ئاغدۇرۇپ، ئوخشاشلا ھاياجانلانغان ھالدا مۇنداق دېدى: «جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتىنىڭ ئىستىقبالى پارلاق، بۇ، تارىخىي چوڭ يۈزلىنىش. شۇنىڭ بىلەن بىللە، يورۇقلۇققا تۇتىشىدىغان يول كۆپ ھاللاردا ئەگرى - توقاي بولىدۇ، ھەمىشە تۈرلۈك قىيىنچىلىق ۋە خىرىسلار بولىدۇ، بۇمۇ شەيئىلەرنىڭ تەرەققىيات قانۇنىيىتىگە ئۇيغۇن. مەن زۇڭتۇڭ تىرامپ بىلەن بىرلىكتە تارىخقا مەسئۇل بولىدىغان جاسارەت ۋە مەسئۇلىيەتچانلىق بىلەن جۇڭگو - ئامېرىكا مۇناسىۋىتىنىڭ تەرەققىيات تارىخىدا قېنىق، رەڭدار سەھىپىنى ئورتاق پۈتۈپ چىقىشنى خالايمەن.»
چاي ئىچكەچ سۆھبەتلىشىش ئارىلىقىدا، رەئىس شى جىنپىڭ قارشى تەرەپنىڭ «ئەڭ ئالىي ئىززەت - ھۆرمەت بىلدۈرگەنلىكى، ئەڭ ئەتراپلىق ئورۇنلاشتۇرغانلىقى»غا رەھمەت ئېيتتى ھەم نەق مەيداندىلا: «بىز زۇڭتۇڭ ئەپەندى ۋە خانىمنىڭ جۇڭگودا زىيارەتتە بولۇشىنى قارشى ئالىمىز» دەپ تەكلىپ قىلدى.
زۇڭتۇڭ تىرامپ خۇشاللىق بىلەن جاۋاب قايتۇردى: «كۆپ رەھمەت، شۇنداق قىلىمىز. مەن رەئىس بىلەن كۆپرەك كۆرۈشۈشنى ئۈمىد قىلىمەن، بىزنىڭ بۇ يىل ھەقىقەتەن نۇرغۇن كۆرۈشۈش پۇرسىتىمىز بار.»
بۇ كېلىشىش ناھايىتى تېزلا بۇ قېتىمقى زىيارەتنىڭ ئورتاق تونۇشىغا يېزىپ كىرگۈزۈلدى: «ئىككى تەرەپ قارشى تەرەپنىڭ ئاسىيا - تىنچ ئوكيان ئىقتىسادىي ھەمكارلىق تەشكىلاتى (APEC) رەھبەرلەر بىرەسمىي يىغىنى ۋە 20 دۆلەت گۇرۇھى (G20) رەھبەرلىرى باشلىقلار يىغىنىنى ياخشى ئۆتكۈزۈشىنى ئۆزئارا قوللاشقا قوشۇلدى. ئىككى دۆلەتنىڭ دۆلەت باشلىقلىرى قارشى تەرەپ مەسئۇل بولۇپ ئۆتكۈزگەن يىغىنغا قاتنىشىشنى خالايدۇ.»
ئىجتىمائىي تۈزۈمى تامامەن پەرقلىنىدىغان، تەرەققىيات باسقۇچى ئوخشاش بولمىغان دۇنيادىكى ئالدىنقى ئىككى چوڭ ئىقتىسادىي گەۋدىنىڭ چىقىشىپ ئۆتۈش توغرا يولىنى تېپىپ چىقىشى ئۈچۈن ئەقىل - پاراسەت بولۇشقا، كەڭ قورساق بولۇشقا، يىراقنى كۆرەرلىك بولۇشقا، شۇنداقلا مەسئۇلىيەتچان بولۇشقا توغرا كېلىدۇ.
ئارزۇ تارىخنىڭ چوڭقۇر قاتلىمىدا يىلتىز تارتىپ، مەدەنىيلىك مۇنبەت تۇپرىقىدا ئۆسۈپ يېتىلىدۇ.
2017 - يىلى، گۇگۇڭدىكى باۋيۈن بىناسى ئالدىدا، رەئىس شى جىنپىڭ تۇنجى قېتىم زىيارەتكە كەلگەن زۇڭتۇڭ تىرامپقا جۇڭخۇا مەدەنىيلىكىنىڭ «ئىناقلىق» ئىدىيەسىنى ئىزاھلاپ بەردى. بۇ يىل 5 - ئايدا، تيەنتەننىڭ چىنيەنديەن سارىيى ئالدىدا، ئىككى دۆلەتنىڭ دۆلەت باشلىقلىرى تۇرۇم بىلەن لىم تەگلىكى ئارىسىدىكى «ئاسمان يۇمىلاق، يەر چاسا»دىن ئىبارەت شەرق پەلسەپىسىنى بىرلىكتە ھېس قىلدى.
9 - ئاينىڭ 25 - كۈنى چۈشتىن بۇرۇن، زىيارەتنىڭ ئاخىرقى بىر مەيدان پائالىيىتىدە، زۇڭتۇڭ تىرامپ ۋە رەپىقىسى رەئىس شى جىنپىڭ ۋە رەپىقىسىنى ئامېرىكا دۆلەت ئارخىپخانىسىنى ئېكسكۇرسىيە قىلىشقا تەكلىپ قىلدى.
ئارخىپخانا زالىنىڭ سىرتقى تېمىغا جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىنىڭ غايەت زور دۆلەت بايراقلىرى ئېسىلغانىدى. مەركىزىي يۇمىلاق زالنىڭ ئىچىدىكى مەرمەر تاش تامغا «مۇستەقىللىق خىتابنامىسى» «ئامېرىكا ئاساسىي قانۇنى» «ھوقۇق قانۇن لايىھەسى»دىن ئىبارەت ئۈچ پارچە ھۆججەت ئويۇلغان بولۇپ، ئەسلىي نۇسخىسى تاش ئويمىنىڭ ئاستى تەرىپىدىكى ئەينەك كۆرگەزمە ئىشكاپىدا جىمجىت تىزىقلىق تۇراتتى.
چۈشەندۈرگۈچى مۇنداق تونۇشتۇردى: «سىز كۆرگەن تام رەسىمى دەل ئەينى چاغدا ئاساسىي قانۇنغا ئىمزا قويغاندىكى كۆرۈنۈش.»
ئىككى دۆلەتنىڭ دۆلەت باشلىقلىرى ۋە ئۇلارنىڭ رەپىقىلىرى تەپسىلىي كۆرۈپ، پات - پات بوش ئاۋازدا پىكىر ئالماشتۇردى.
ئامېرىكا 250 يىللىق تارىخقا ئىگە، جۇڭگو 5000 يىللىق مەدەنىيلىككە ئىگە. زۇڭتۇڭ تىرامپ بىللە بارغان مۇخبىرلارغا ئېكسكۇرسىيە قىلغاندا پىكىر ئالماشتۇرغان بۇ تېمىنى سۆزلەپ بەردى: «بىز بايا سېلىشتۇردۇق. ئىككىسىنىڭ بەزى پەرقلىرى بار، لېكىن بىزمۇ 250 يىللىق تارىخىمىزدىن ناھايىتى پەخىرلىنىمىز.»
رەئىس شى جىنپىڭنىڭ بايانى تېمىنى تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتۇردى: «250 يىلدىن بۇيان، ئامېرىكا خەلقى ئامېرىكا ئارزۇسى ئۈستىدە ئىزدىنىپ، شىمالىي ئامېرىكا چوڭ قۇرۇقلۇقىدا باي - قۇدرەتلىك دۆلەت ۋە گۈزەل ماكان قۇرۇپ چىقتى. جۇڭگو خەلقى جۇڭخۇا مىللىتىنىڭ 5000 يىللىق مەدەنىيەت ئەنئەنىسىگە ۋارىسلىق قىلىپ، جۇڭخۇا مىللىتىنىڭ ئۇلۇغ گۈللىنىشىدىن ئىبارەت جۇڭگو ئارزۇسىنى ئىشقا ئاشۇرۇش يېڭى مۇساپىسىدە ئۈزلۈكسىز يېڭى نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈردى.»
ئوخشاشلىقلاردا بىرلىككە كېلىپ پەرقلەرنى ساقلاپ قالىدىغان شەرقنىڭ ئەقىل - پاراسىتى يەنە بىر قېتىم جانلىق بايان قىلىندى: «جۇڭگو بىلەن ئامېرىكا ئۆزگىچە ئالاھىدىلىككە ئىگە ئىككى دۆلەت، گەرچە ئىككى دۆلەتنىڭ تارىخىي مەدەنىيىتى، ئىجتىمائىي تۈزۈمى، تەرەققىيات يولى ئوخشاش بولمىسىمۇ، لېكىن ئىككى دۆلەت خەلقىنىڭ گۈزەل تۇرمۇشقا بولغان ئىنتىلىشى ئوخشاش. بىر - بىرىدىكى ئوخشىماسلىقنى ئېتىراپ قىلىپ ۋە ئۇنىڭغا ھۆرمەت قىلىپ، ئۆزئارا چۈشىنىپ، ئۆزئارا ئۆرنەك ئېلىپ، ئەڭ چوڭ ئورتاقلىقنى تېپىپ چىقىپ، ھەمكارلىق تىزىملىكىنى ئۇزارتىپ، ئىختىلاپلارنى مۇۋاپىق باشقۇرۇپ تىزگىنلىگەندىلا، ئىككى دۆلەت مۇناسىۋىتى پۇختا قەدەم بىلەن ئۇزاققىچە داۋاملىشالايدۇ.»
ئىككى چوڭ ئارزۇنىڭ بىرى 5000 يىللىق مەدەنىيلىكنى داۋاملاشتۇرۇشقا تۇتاشقان، بىرى 250 يىللىق دۆلەت قۇرۇش غايىسىگە تۇتاشقان، بۇنىڭ ھەممىسىنى ئۆز دۆلەت خەلقى بىر خىش، بىر كاھىشقا تايىنىپ ئىشقا ئاشۇرىدۇ. بىر - بىرىگە دەخلى قىلماسلىقتا، تۇرغۇزۇلغىنى چىقىشىپ ئۆتۈشنىڭ تۆۋەن چېكى؛ بىر - بىرىنى ئۇتۇق قازاندۇرۇشتا، ئەھمىيەت بېرىلىدىغىنى ھەمكارلىق مەنزىلى. قارشى تەرەپنىڭ ئارزۇغا ئىنتىلىش ھوقۇقىنى ئېتىراپ قىلىش، بىر - بىرىنىڭ ئارزۇنى ئىشقا ئاشۇرۇش يولىغا ھۆرمەت قىلىش، قول تۇتۇشۇپ ئارزۇنى ئىشقا ئاشۇرۇشنىڭ كەلگۈسىنى ئورتاق يارىتىش، بۇ دەل «ھۆرمەتلەش، ئادىل بولۇش، باراۋەر بولۇش ئاساسى»دا بولۇشقا تېگىشلىك مەزمۇن، شۇنداقلا چوڭ دۆلەتلەرنىڭ چىقىشىپ ئۆتۈش يولىدىكى مۇستەھكەم ئۇل.
ئېكسكۇرسىيە ئاخىرلىشىپ، ئىككى دۆلەتنىڭ دۆلەت باشلىقلىرى ۋە ئۇلارنىڭ رەپىقىلىرى سەمىمىي خوشلىشىپ، كېيىنكى قېتىملىق كۆرۈشۈشكە كېلىشتى. دېيىشىدىغان سۆزلىرى تۈگىمىگەن زۇڭتۇڭ تىرامپ بىرىنچى ۋاقىتتا ئىجتىمائىي ئالاقە تاراتقۇسىدا ماقالە ئېلان قىلدى:
«بۇ قېتىمقى ئۇچرىشىش جۇڭگو بىلەن ئامېرىكىغا نىسبەتەن ئېيتقاندا بىر مەيدان دوستلۇق، ئەمەلىي كۈچ ۋە مۇۋەپپەقىيەتنىڭ ئۇچرىشىشى بولدى.» «بىز نۇرغۇن نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈردۇق، كەلگۈسىدە يەنە تېخىمۇ كۆپ نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرىمىز. مەن بىزنىڭ كېيىنكى قېتىملىق ئۇچرىشىشىمىزنى ئۈمىد قىلىمەن!»
رەئىس شى جىنپىڭ ئولتۇرغان ئاپتوموبىل ئەترىتى ئاندرېۋس ھاۋا ئارمىيە بازىسىغا قاراپ مېڭىپ، تاغ - دېڭىزلاردىن ھالقىغان ئۇزۇن مۇساپىگە ئاتلاندى. «چوڭ دۆلەتلەرنىڭ چىقىشىپ ئۆتۈش توغرا يولىنى ئېچىش»تىن ئىبارەت تارىخىي خاراكتېرلىك زىيارەت بۇنىڭ بىلەن تارىخ سەھىپىسىگە پۈتۈلدى، ھالبۇكى كەلگۈسىگە قاراپ ئاتلانغان مۇساپە تېخى ئەمدىلا باشلاندى.
(شىنخۇا ئاگېنتلىقى، بېيجىڭ، 9 - ئاينىڭ 27 - كۈنى تېلېگراممىسى)